Tin tứcTrước năm 1965, Vịnh Mốc là một làng chài yên bình ven biển Quảng Trị, với những cánh đồng lúa xanh, bãi cát vàng trải dài và những rặng tre rì rào trong gió.
Thế nhưng chiến tranh đã làm thay đổi tất cả. Khi khu vực này trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt, người dân Vịnh Mốc buộc phải tìm cách sinh tồn dưới lòng đất. Từ đó, một "ngôi làng ngầm" đặc biệt ra đời, nơi hàng trăm người dân đã sống suốt 6 năm để tránh bom đạn.
Mới đây, CNN đã có bài viết giới thiệu về địa đạo Vịnh Mốc - công trình lịch sử đặc biệt, ngày nay trở thành điểm đến giúp du khách hiểu hơn về một giai đoạn hào hùng nhưng cũng đầy gian khó của dân tộc Việt Nam.
Đường hầm dài hơn 2km của địa đạo Vịnh Mốc - Ảnh: Bá Cường - Thanh Niên.
Ngày ở dưới lòng đất, đêm trở về mặt đất
Địa đạo Vịnh Mốc được xây dựng dựa trên cảm hứng từ địa đạo Củ Chi. Tuy nhiên, nếu hệ thống địa đạo Củ Chi chủ yếu gồm những đường hầm hẹp nối với các căn phòng nhỏ, thì Vịnh Mốc được thiết kế như một ngôi làng ngầm hoàn chỉnh, có khả năng tự duy trì cuộc sống trong thời gian dài.
Các đường hầm chính đủ cao để người dân có thể đứng thẳng. Dọc theo hai bên là những không gian sinh hoạt dành cho từng gia đình được đào sâu vào vách đất.
Công trình được khởi công năm 1965 và hoàn thành sau hai năm xây dựng. Đây được xem là một kỳ tích kỹ thuật đáng kinh ngạc trong điều kiện chiến tranh.
Toàn bộ hệ thống được thiết kế phục vụ mục tiêu sinh tồn. Các lối đi được đào theo hình zíc zắc nhằm giảm tác động của sóng xung kích từ bom đạn. Trần vòm và các bức tường dày giúp tăng khả năng chịu lực trước những đợt oanh tạc.
Mười ba cửa ra vào đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ giúp thông gió và thoát hiểm, các lối ra còn kết nối đường hầm với khu vực sản xuất nông nghiệp và biển. Những cửa hầm hướng ra biển từng là điểm tiếp tế bí mật cho đảo Cồn Cỏ. Hệ thống giếng nước được đào ngay trong lòng đất để bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, trong khi các cửa hầm ở hai hướng đối diện tạo nên luồng thông gió tự nhiên.
Ngày nay, khi bước xuống địa đạo, du khách có thể phần nào cảm nhận được cuộc sống ngột ngạt dưới lòng đất. Sự tối tăm, ẩm thấp và không gian chật hẹp khiến nhiều người khó hình dung nổi việc hàng trăm cư dân từng sống trong điều kiện ấy suốt nhiều năm giữa những trận bom liên tiếp.
Địa đạo gồm ba tầng, nằm ở độ sâu từ 15 đến 24 mét dưới lòng đất. Từ những đường hầm hẹp, không gian dần mở rộng thành các khu sinh hoạt chung. Những hốc nhỏ đào sâu vào vách đất chính là nơi nghỉ ngơi của từng gia đình.
Những câu chuyện ám ảnh dưới lòng đất
Theo ước tính, khoảng 400 người đã sinh sống trong địa đạo Vịnh Mốc từ năm 1965 đến năm 1972. Ban ngày họ ở dưới lòng đất, còn ban đêm mới lên mặt đất để trồng trọt, đánh bắt cá và tìm kiếm lương thực.
Một trong những điểm gây xúc động nhất với du khách là những "căn phòng gia đình". Đây thực chất là các hốc nhỏ cao khoảng 90cm, sâu khoảng 1,8m được khoét vào vách đường hầm và từng là nơi ngủ nghỉ của cả gia đình.
Giữa bom đạn chiến tranh, sự sống vẫn tiếp tục nảy nở dưới lòng đất. Trong địa đạo có một căn phòng từng được sử dụng làm khu hộ sinh. Theo hướng dẫn viên, ít nhất 17 em bé đã chào đời tại Vịnh Mốc trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Người dân cũng phải nấu ăn trong điều kiện đặc biệt. Để tránh khói bốc lên mặt đất và bị phát hiện, họ sử dụng bếp Hoàng Cầm - sáng kiến của một người lính Cụ Hồ. Hệ thống này cũng từng được sử dụng tại địa đạo Củ Chi.
Theo thông tin từ bảo tàng Vịnh Mốc, trong suốt những năm bị ném bom, không có trường hợp thương vong nào xảy ra bên trong địa đạo. Dù quân đội Mỹ biết sự tồn tại của hệ thống đường hầm, công trình vẫn đứng vững và không bị phá hủy.
Hành trình khám phá địa đạo kết thúc bằng đoạn cầu thang được đục xuyên qua đá, dẫn tới một trong bảy cửa hầm hướng ra biển. Sau quãng thời gian đi trong bóng tối dưới lòng đất, du khách sẽ cảm nhận rõ làn gió mát từ Biển Đông cùng tiếng sóng vỗ rì rào phía xa.
Ngày nay, khi đặt chân đến Quảng Trị thanh bình, ít ai có thể hình dung nơi đây từng là một trong những vùng đất hứng chịu bom đạn khốc liệt nhất thế giới. Và chính địa đạo Vịnh Mốc đã trở thành chứng tích sống động về ý chí sinh tồn, lòng kiên cường của người dân Việt Nam trong chiến tranh, đồng thời nhắc nhớ về giá trị của hòa bình hôm nay.