Tin tứcSưu tập đầu phượng thời Lý (thế kỷ XI-XII) được phát hiện dưới lòng đất tại Khu di tích khảo cổ 18 Hoàng Diệu, thuộc trung tâm Hoàng thành Thăng Long, đã được công nhận là bảo vật quốc gia. Các hiện vật phản ánh trình độ nghệ thuật tinh xảo của thời Lý với những khối tượng tròn có kích thước đa dạng, toàn bộ hoa văn đều được chạm khắc thủ công.
Những đầu phượng này được chế tác từ đất nung, nguyên liệu đất sét đã qua quá trình ủ và xử lý kỹ lưỡng trước khi tạo hình. Mỗi hiện vật thể hiện dáng chuyển động mạnh mẽ, sinh động với bờm uốn nhiều khúc hướng về phía trước, mỏ dài, má phình và mào hình lá đề nghiêng về trước.
Các chi tiết như đôi mắt to tròn nổi bật, lông mày tạo thành dải bay ngược, tai lớn uốn lượn được thể hiện công phu, cho thấy kỹ thuật điêu luyện của nghệ nhân đương thời. Bộ sưu tập đầu phượng được phát hiện cùng nhiều di vật khác, trở thành minh chứng quan trọng giúp giới nghiên cứu nhận diện mái kiến trúc thời Lý, Trần cũng như tìm hiểu nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc thế kỷ XI-XII.
Trong hàng nghìn hiện vật đất nung tìm thấy tại Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội), lá đề chim phượng được đánh giá là tiêu biểu về giá trị văn hóa, lịch sử, mỹ thuật và điêu khắc. Hiện vật này hiện được trưng bày tại Hoàng thành Thăng Long.
Bảo vật quốc gia Lá đề chim phượng không chỉ có bố cục cân đối, tạo hình đẹp mắt mà còn mang ý nghĩa biểu tượng, bởi chim phượng được xem là điềm lành. Hiện vật được phát lộ năm 2002 trong lớp đất chứa nhiều gạch ngói và thành phần trang trí kiến trúc thời Lý, Trần.
PGS-TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, cho biết xung quanh khu vực phát hiện lá đề có nhiều cấu kiện trang trí mái kiến trúc được xác định thuộc thời Lý. Lá đề gồm hai phần là thân và bệ. Phần thân mang hình dáng lá bồ đề, trang trí đôi chim phượng ở cả hai mặt, cao 77 cm và rộng nhất 74 cm.
Bệ lá đề có mặt cắt ngang uốn cong để khớp với ngói lợp bò nóc mái, vì vậy còn được gọi là ngói nóc gắn lá đề. Khi mới phát hiện, phần đế bị vỡ và thiếu một số mảnh, sau đó đã được phục nguyên. So với các lá đề cùng loại từng tìm thấy, đây là hiện vật còn tương đối đầy đủ và đẹp nhất.
Nghiên cứu cho thấy mái kiến trúc thời Lý được trang trí cầu kỳ với nhiều thành tố như lá đề cân giữa bò mái, đầu rồng hoặc đầu phượng, lá đề lệch. Lá đề chim phượng Hoàng thành Thăng Long là tư liệu quan trọng giúp nhận diện đặc trưng bộ mái thời Lý, đồng thời có giá trị lớn trong nghiên cứu nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc cùng thời.