Tin tứcSáng 22/1, tại Bảo tàng Lịch sử TPHCM, tọa đàm “Trăm năm Sử Việt” kỷ niệm 30 năm ngày mất nhà văn hóa Vương Hồng Sển (9/12/1996–9/12/2026) được tổ chức, thu hút đông đảo nhà nghiên cứu, cán bộ bảo tàng, thư viện, sinh viên và bạn đọc. Sự kiện không chỉ nhìn lại cuộc đời, sự nghiệp của học giả Nam Bộ, mà đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản ông để lại trong đời sống đương đại.
Tọa đàm do Tạp chí Xưa & Nay phối hợp Bảo tàng Lịch sử TPHCM, Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM và Nhà xuất bản Trẻ thực hiện. Hơn 100 đại biểu tham dự, trong đó có đại diện các cơ quan quản lý văn hóa, giới học thuật, gia đình nhà văn hóa Vương Hồng Sển.
Vương Hồng Sển sinh năm 1902 tại Sóc Trăng, lớn lên trong môi trường giao thoa văn hóa Hoa, Việt, Khmer. Từ năm 1919, ông lên Sài Gòn học tập, làm công chức, sau đó gắn bó với công tác bảo tàng, nghiên cứu văn hóa. Ông dành phần lớn cuộc đời sưu tầm cổ vật, khảo cứu phong tục, ngôn ngữ, lịch sử Nam Bộ và để lại hàng chục công trình biên khảo có giá trị như “Sài Gòn năm xưa”, “Hơn nửa đời hư”, “Tự vị tiếng nói miền Nam”, “Hiếu cổ đặc san”… Ngôi nhà Vân Đường Phủ của ông từng được xem là “kho lưu giữ ký ức” của đất Sài Gòn xưa.
Theo Bảo tàng Lịch sử TPHCM, đến nay đơn vị đang bảo quản 849 hiện vật do gia đình hiến tặng, gồm gốm sứ, đồ gỗ, đồ đồng, sách và nhiều tư liệu liên quan đến quá trình sưu tầm, nghiên cứu của ông. Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM lưu trữ 1.422 cuốn sách cùng 18 thùng tư liệu gốc đang được phân loại, xử lý nghiệp vụ. Nhà xuất bản Trẻ đã xuất bản 19 đầu sách của Vương Hồng Sển, nhiều tựa tái bản nhiều lần, tổng số bản in hơn 60.000 bản.
Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TPHCM cho biết, việc tiếp nhận và phát huy giá trị sưu tập được triển khai bài bản, kết hợp bảo quản, nghiên cứu và trưng bày.
“Chúng tôi đã tổ chức nhiều cuộc trưng bày ngắn hạn, triển lãm lưu động để giới thiệu bộ sưu tập và các tác phẩm của cụ đến công chúng, đặc biệt tại các trường học. Trước nhu cầu ngày càng cao của người xem và yêu cầu đổi mới, nâng cao tính hấp dẫn trong trưng bày, năm nay bảo tàng đã hoàn thành phòng trưng bày sưu tập mới, tập trung những hiện vật tiêu biểu, được yêu thích nhất. Các hiện vật được sắp xếp, hệ thống theo niên đại, từ thời Lê – Trịnh đến triều Nguyễn. Đồng thời, bảo tàng tăng cường yếu tố mỹ thuật và ứng dụng công nghệ trưng bày nhằm truyền tải nội dung, làm nổi bật giá trị của từng hiện vật, giúp công chúng tiếp cận trực quan, sinh động hơn.”
Bên cạnh kết quả đạt được, nhiều ý kiến cho rằng khối lượng hiện vật và tư liệu lớn nhưng không gian trưng bày, khai thác còn hạn chế. Di sản chỉ thật sự phát huy khi được “mở cửa”, đưa vào các chương trình giáo dục, tham quan, nghiên cứu và số hóa tư liệu.
Nhà nghiên cứu lịch sử Nguyễn Đình Tư, người có hơn 80 năm lao động học thuật, có nhiều đóng góp quan trọng về văn hóa, lịch sử, địa chí các vùng miền trên cả nước, nhấn mạnh sự cần thiết phải có cơ chế tiếp nhận, bảo tồn đồng bộ di sản của các học giả, nhân sĩ văn hóa, tránh thất lạc tư liệu khi người để lại qua đời.
“Đề nghị chính quyền, thành phố nghiên cứu ban hành một chủ trương phù hợp, có thể triển khai thí điểm tại TPHCM. Từ mô hình này, các địa phương khác có thể học tập, nhân rộng. Thành phố nên hình thành các phòng hoặc nhà lưu niệm dành cho những nhân vật có đóng góp lớn trong lĩnh vực văn hóa, để con cháu có thể hiến tặng, lưu giữ trọn vẹn di sản của họ.”
Ý kiến này nhận được sự đồng tình của nhiều đại biểu, xem đây là hướng đi phù hợp để gắn kết bảo tồn với giáo dục và phát triển văn hóa đô thị.
Ba mươi năm sau ngày Vương Hồng Sển qua đời, di sản ông để lại vẫn còn nguyên giá trị. Việc bảo quản 849 hiện vật, hàng nghìn đầu sách và tư liệu chỉ là bước khởi đầu. Yêu cầu đặt ra hiện nay là tổ chức khai thác hiệu quả, tăng cường trưng bày, số hóa và đưa di sản vào đời sống học thuật, góp phần giữ gìn ký ức văn hóa Sài Gòn – Nam Bộ và bồi đắp nền tảng tinh thần cho cộng đồng.