Tin tứcChính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang xem xét khả năng giải phóng khoảng 20 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran, đổi lại Tehran từ bỏ urani làm giàu. Nội dung này nằm trong bản ghi nhớ dài 3 trang mà Mỹ và Iran đang đàm phán nhằm chấm dứt xung đột, theo xác nhận của hai quan chức Mỹ và hai nguồn tin am hiểu tiến trình thương lượng.
Theo các nguồn tin, đàm phán trong tuần qua đã có tiến triển ổn định dù khác biệt giữa hai bên vẫn còn lớn. Nếu đạt được thỏa thuận theo hướng đang bàn thảo, xung đột có thể khép lại, nhưng cũng có thể gây phản ứng mạnh từ các phe cứng rắn tại Mỹ.
Ngày 16/4, Tổng thống Donald Trump cho biết các nhà đàm phán của hai nước nhiều khả năng sẽ gặp lại vào cuối tuần này để thúc đẩy thỏa thuận. Cuộc gặp dự kiến diễn ra tại Islamabad, do Pakistan làm trung gian, với sự hỗ trợ hậu trường từ Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ.
Một ưu tiên lớn của Washington là bảo đảm Iran không thể tiếp cận gần 2.000kg urani làm giàu đang được cất giữ tại các cơ sở hạt nhân ngầm, trong đó khoảng 450kg đã được làm giàu ở mức 60%. Trong khi đó, Iran đang cần nguồn tài chính lớn, nên hai bên tập trung thảo luận về cách xử lý kho urani, số tài sản được giải phóng và điều kiện sử dụng khoản tiền này.
Theo hai nguồn tin, ở giai đoạn đầu, Mỹ từng đề xuất giải phóng 6 tỷ USD để Iran mua lương thực, thuốc men và hàng hóa nhân đạo, còn Tehran yêu cầu 27 tỷ USD. Con số 20 tỷ USD hiện là mức mới nhất được đưa ra thảo luận, dù một quan chức Mỹ nói đây chỉ là một trong nhiều phương án.
Về kho urani, Mỹ muốn Iran chuyển toàn bộ vật liệu hạt nhân ra khỏi nước này, nhưng Tehran chỉ chấp nhận phương án “pha loãng” trong nước. Một khả năng dung hòa đang được cân nhắc là đưa một phần urani làm giàu cao sang nước thứ ba, phần còn lại sẽ được pha loãng tại Iran dưới giám sát quốc tế.
Bản ghi nhớ 3 trang cũng nêu khả năng Iran tự nguyện tạm dừng làm giàu urani. Mỹ muốn thời hạn kéo dài 20 năm, trong khi Iran chỉ chấp nhận 5 năm, và các bên trung gian đang tìm cách thu hẹp khoảng cách.
Theo đề xuất, Iran vẫn có thể duy trì các lò phản ứng nghiên cứu phục vụ sản xuất đồng vị y tế, nhưng phải bảo đảm toàn bộ cơ sở hạt nhân đặt trên mặt đất, còn các cơ sở ngầm hiện có sẽ dừng hoạt động. Văn bản này cũng đề cập tới eo biển Hormuz, dù nhiều nội dung vẫn chưa thống nhất.
Hiện chưa rõ thỏa thuận có bao gồm chương trình tên lửa đạn đạo và việc Iran hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực hay không. Đây là những vấn đề mà Israel và đảng Cộng hòa tại Mỹ lâu nay yêu cầu phải được đưa vào đàm phán.
Một quan chức Mỹ nói: "Iran đã có những động thái, nhưng chưa đủ. Rõ ràng Iran muốn 20 tỷ USD và nhiều hơn thế nữa. Rõ ràng họ muốn bán dầu theo giá thị trường tự do mà không bị trừng phạt. Họ muốn tham gia vào hệ thống tài chính toàn cầu. Nhưng họ cũng muốn duy trì chương trình vũ khí hạt nhân. Họ vẫn muốn tài trợ cho các nhóm như Hamas và họ không muốn từ bỏ điều đó để đổi lấy những thứ chúng tôi đang đề nghị".
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho hay các cuộc đàm phán “mang tính xây dựng”, nhưng không bình luận chi tiết. Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Lindsey Graham tiết lộ Tổng thống Trump đã trực tiếp trao đổi với phía Iran và những cuộc thảo luận gần đây diễn ra trong bối cảnh nhiều căng thẳng.
Phát biểu với báo giới ngày 16/4, ông Trump nói Iran đã đồng ý đưa ra cam kết mạnh mẽ rằng nước này sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời chấp nhận chuyển giao “toàn bộ vật liệu hạt nhân” cho Mỹ. Ông nhận định hai bên “đang rất gần một thỏa thuận”, nhưng cảnh báo xung đột có thể bùng lại nếu đàm phán thất bại. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng để ngỏ khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn sau thời hạn 21/4 nếu cần.
Dự kiến ngày 18/4, Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ họp với Saudi Arabia bên lề một diễn đàn ngoại giao tại Thổ Nhĩ Kỳ để thúc đẩy nỗ lực đạt thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.