Tin tứcChính quyền Taliban tại Afghanistan đã ban hành bộ luật hình sự mới dài 60 trang, cho phép người chồng đánh vợ và con với điều kiện không gây gãy xương hoặc để lại vết thương hở. Văn bản do thủ lĩnh tối cao Hibatullah Akhundzada ký và được chuyển đến các tòa án trên toàn quốc, đang gây phản ứng mạnh trong dư luận quốc tế.
Phụ nữ Afghanistan bị yêu cầu không nói lớn trong nhà để tránh người ngoài nghe thấy giọng nói - Ảnh: AP
Theo Telegraph, hành vi bạo hành vợ bị xếp vào dạng "ta'zir" – tức hình phạt tùy nghi – thay vì tội hình sự. Điều này đồng nghĩa người chồng có thể sử dụng bạo lực nếu không để lại thương tích nghiêm trọng có thể nhìn thấy. Ngay cả khi chứng minh được thương tích nặng, mức phạt tối đa cũng chỉ 15 ngày tù.
Quy định tố tụng đi kèm khiến phụ nữ gần như không thể khiếu nại. Muốn nộp đơn, nạn nhân phải trực tiếp trình diện trước thẩm phán nam, che kín mặt và có người giám hộ nam đi cùng. Trong nhiều trường hợp bạo hành gia đình, người giám hộ này chính là người chồng gây ra hành vi bạo lực.
Bộ luật không có điều khoản cấm bạo lực thể chất, tinh thần hay tình dục đối với phụ nữ. Phụ nữ bỏ trốn để tránh bị bạo hành cũng có nguy cơ bị truy tố. Điều 34 nêu rõ người vợ trở về nhà cha mẹ mà không được chồng cho phép – kể cả nhằm tránh bạo lực – có thể bị phạt đến 3 tháng tù; người thân che chở họ cũng chịu mức án tương tự.
Giới chuyên gia nhận định quy định này gần như khóa chặt con đường thoát khỏi bạo lực của phụ nữ. Đồng thời, bộ luật mới xóa bỏ nền tảng pháp lý được xây dựng dưới chính quyền trước đây, trong đó có đạo luật năm 2009 từng hình sự hóa hôn nhân ép buộc, hiếp dâm và bạo lực trên cơ sở giới, với mức phạt từ 3 tháng đến 1 năm tù cho hành vi bạo hành gia đình.
Ngoài vấn đề giới, luật mới còn phân chia xã hội thành bốn tầng lớp gồm học giả tôn giáo, tầng lớp tinh hoa, trung lưu và lao động. Với cùng một hành vi vi phạm, học giả có thể chỉ bị nhắc nhở, tầng lớp tinh hoa bị triệu tập, người trung lưu chịu án tù, còn lao động vừa bị phạt tù vừa bị đánh roi.
Bộ luật cũng không cho phép bị cáo mời luật sư. Hoạt động xét xử hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của thẩm phán Taliban, không có cơ chế giám sát hoặc kháng cáo độc lập.
Nhiều hành vi trong đời sống thường nhật cũng bị hình sự hóa. Điều 59 cấm nhảy múa, người biểu diễn và người xem đều có thể bị phạt 2 tháng tù. Điều 23 quy định người xúc phạm lãnh đạo Taliban có thể bị 20 roi và 6 tháng tù.
Việc chỉ trích các lệnh cấm, bao gồm lệnh cấm nữ sinh đến trường, bị xem là vi phạm pháp luật. Người biết về hoạt động chống đối mà không báo cho nhà chức trách có thể đối mặt mức án 2 năm tù.
Kể từ khi trở lại nắm quyền vào tháng 8/2021, Taliban đã áp đặt nhiều hạn chế đối với phụ nữ, như cấm học trung học và đại học, hạn chế làm việc, yêu cầu che kín mặt nơi công cộng và không được trò chuyện với nam giới lạ.