Tin tứcCuộc đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran đã bước sang một ngưỡng nguy hiểm mới khi Washington và Tel Aviv đồng loạt phát động các đợt không kích vào lãnh thổ Iran ngày 28/2, trong bối cảnh các vòng đàm phán hạt nhân kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào.
Diễn biến này không chỉ làm gia tăng nguy cơ chiến tranh khu vực mà còn đặt ra những câu hỏi lớn về tương lai của an ninh Trung Đông và rộng hơn là trật tự quốc tế.
Lầu Năm Góc xác nhận chiến dịch mang tên “Operation Epic Fury” (tạm dịch: Chiến dịch Cơn thịnh nộ kinh hoàng). Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi đây là một “chiến dịch quy mô lớn và đang tiếp diễn” nhằm phá hủy năng lực tên lửa và ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ “xóa sổ ngành công nghiệp tên lửa của Iran”, khẳng định mục tiêu là loại bỏ các “mối đe dọa sắp xảy ra” đối với người dân Mỹ, lực lượng Mỹ ở nước ngoài và các đồng minh châu Âu - Trung Đông.
Theo các nguồn tin quốc phòng, chiến dịch có thể kéo dài nhiều ngày với sự tham gia của không quân, hải quân Mỹ và Israel.
Lầu Năm Góc đã điều động 2 nhóm tác chiến tàu sân bay, hàng chục chiến đấu cơ thế hệ mới và máy bay trinh sát đến khu vực. Đây là đợt tăng cường quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông trong nhiều năm trở lại đây.
Lịch sử đối đầu gần nửa thế kỷ
Để hiểu mức độ đối đầu hiện nay, cần nhìn lại bước ngoặt năm 1979 - thời điểm Cách mạng Hồi giáo lật đổ chính quyền thân phương Tây của Shah Mohammad Reza Pahlavi và đưa Ayatollah Khomeini lên nắm quyền.
Cuộc khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran, khi 52 công dân Mỹ bị giữ suốt 444 ngày, đã khiến hai nước cắt đứt quan hệ ngoại giao và đặt nền móng cho gần nửa thế kỷ kỷ đối đầu.
Từ đó đến nay, Washington liên tục áp đặt các vòng trừng phạt kinh tế, cáo buộc Tehran theo đuổi tham vọng hạt nhân và hỗ trợ các lực lượng vũ trang ủy nhiệm trong khu vực.
Ngược lại, Iran xem Mỹ là “đối thủ chiến lược lâu dài” và xây dựng mạng lưới ảnh hưởng trải rộng từ Lebanon, Syria, Iraq đến Yemen. Vấn đề hạt nhân thực chất chỉ là phần nổi của một cuộc cạnh tranh địa - chính trị sâu rộng hơn.
Đàm phán bế tắc và lựa chọn vũ lực
Các vòng đàm phán gián tiếp tại Geneva, với sự trung gian của Oman, đã không đạt được đột phá.
Mỹ yêu cầu Iran chấm dứt làm giàu uranium và hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo; trong khi Tehran chỉ chấp nhận thảo luận về hạt nhân nếu được dỡ bỏ trừng phạt, đồng thời bác bỏ mọi liên kết với chương trình tên lửa.
Tổng thống Trump công khai bày tỏ thất vọng khi Iran “không chịu nói rõ rằng họ sẽ không có vũ khí hạt nhân”, và tuyên bố “đôi khi phải dùng đến vũ lực”.
Những phát biểu này phản ánh một chiến lược gây sức ép tối đa kết hợp giữa quân sự và ngoại giao. Và khi ngoại giao không mang lại kết quả như mong muốn, lựa chọn quân sự đã được kích hoạt.
Chính quyền Mỹ coi chương trình tên lửa đạn đạo của Iran là yếu tố then chốt cho lập trường của mình. Washington và Tel Aviv lập luận rằng ngay cả khi chưa có đầu đạn hạt nhân, việc Iran phát triển tên lửa tầm xa có thể đe dọa trực tiếp đến Israel, các căn cứ Mỹ và đồng minh châu Âu.
Về phía Israel - đồng minh thân cận của Mỹ ở Trung Đông và cũng có mối quan hệ không hề tốt đẹp với Iran, Thủ tướng Benjamin Netanyahu gọi chiến dịch là bước đi nhằm “loại bỏ mối đe dọa sinh tử”, đồng thời cho rằng hành động quân sự sẽ tạo điều kiện để người dân Iran “tự quyết định tương lai của mình”.
Israel từ lâu đã thúc giục Mỹ không chỉ giới hạn đàm phán ở vấn đề làm giàu uranium mà phải phá hủy toàn bộ hạ tầng hạt nhân và hạn chế chương trình tên lửa của Tehran.
Israel cũng đã đặt đất nước trong tình trạng báo động cao, đóng cửa không phận và chuẩn bị cho khả năng Iran trả đũa bằng tên lửa. Quân đội nước này xác nhận đã phát hiện tên lửa được phóng từ Iran về phía lãnh thổ của mình.
Còn về phía Iran, giới chức tuyên bố sẽ có phản ứng “nghiền nát” và cảnh báo các quốc gia có căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực có thể trở thành mục tiêu. Nước này cũng đã có bước "phản đòn" khi phóng hàng loạt tên lửa xuống Kuwait, Bahrain, Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
“Chảo lửa” Trung Đông lại nóng rực
Giới phân tích cho rằng nguy cơ lớn nhất hiện nay đối với an ninh ở Trung Đông không chỉ nằm ở các đòn đáp trả trực tiếp giữa hai bên, mà còn ở khả năng kích hoạt mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran như Hezbollah tại Lebanon hoặc Houthi ở Yemen.
Điều này có thể mở rộng chiến trường sang nhiều mặt trận, đe dọa tuyến hàng hải tại Vịnh Ba Tư và Biển Đỏ, nơi đóng vai trò sống còn đối với thương mại và năng lượng toàn cầu.
Ngoài ra, việc Mỹ can dự trực tiếp với quy mô lớn có thể khiến các cường quốc khác như Nga và Trung Quốc phải điều chỉnh chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực toàn cầu đang gia tăng.
Trước thời điểm xung đột bùng phát, Italy kêu gọi công dân rời Iran và đặc biệt thận trọng trên toàn khu vực Trung Đông, đồng thời khuyến cáo hạn chế di chuyển tới một số điểm nóng lân cận.
Trung Quốc cũng phát đi thông báo khuyến nghị công dân tránh đến Iran và sớm sơ tán khỏi nước này khi điều kiện còn cho phép. Anh rút nhân sự ngoại giao khỏi Tehran, còn một số quốc gia khác như Canada, Ấn Độ, Ba Lan… cũng đưa ra khuyến nghị tương tự trong bối cảnh lo ngại tình hình an ninh xấu đi nhanh chóng.
Không phận một số nước vùng Vịnh cũng bị đóng hoặc hạn chế, nhiều chuyến bay phải hủy, chuyển hướng, làm gia tăng nguy cơ “kẹt cửa thoát hiểm” nếu xung đột kéo dài hoặc lan rộng.
Các động thái sơ tán không chỉ là biện pháp phòng ngừa cho công dân, mà còn phản ánh dự báo rằng cuộc khủng hoảng có thể bước vào pha khó kiểm soát hơn, với rủi ro lan tỏa ra nhiều mặt trận trong khu vực.
Cuộc không kích đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong chính sách Trung Đông của Washington, đó là từ răn đe và đàm phán sang hành động quân sự trực tiếp. Tuy nhiên, việc sử dụng vũ lực trong khi kênh ngoại giao chưa hoàn toàn khép lại làm gia tăng rủi ro tính toán sai lầm.
Nếu Iran đáp trả mạnh mẽ, vòng xoáy leo thang có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, đẩy khu vực vào một chu kỳ bất ổn mới. Thị trường năng lượng toàn cầu, giá dầu và an ninh hàng hải có thể chịu tác động tức thì.
Quan trọng hơn, sự kiện này đặt ra câu hỏi về hiệu quả của chiến lược cưỡng ép quân sự trong giải quyết các tranh chấp hạt nhân. Liệu các đòn không kích có làm chậm chương trình hạt nhân Iran, hay chỉ củng cố lập trường cứng rắn của Tehran và làm suy yếu triển vọng đối thoại.
Trong một Trung Đông vốn đã mong manh bởi xung đột kéo dài, bất kỳ sự leo thang nào giữa Mỹ, Israel và Iran đều có thể trở thành điểm bùng phát làm tái định hình toàn bộ cấu trúc an ninh khu vực, với hệ lụy lan rộng vượt xa biên giới địa lý của cuộc khủng hoảng hiện tại.
