Tin tứcTrong bối cảnh Mỹ điều động lực lượng hải quân đáng kể tới Trung Đông, Iran được cho là sở hữu những loại vũ khí có khả năng đe dọa, thậm chí đánh chìm các tàu sân bay hạt nhân của Hải quân Mỹ như USS Gerald R. Ford. Hai nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln và USS Gerald R. Ford hiện diện tại khu vực đã tạo ra sức ép quân sự lớn đối với Tehran.
USS Abraham Lincoln, tàu sân bay lớp Nimitz chạy bằng năng lượng hạt nhân, đã hoạt động nhiều tuần trên vùng biển Ả Rập gần Oman. Trong khi đó, USS Gerald R. Ford – đại diện cho thế hệ tàu sân bay mới nhất của Mỹ – được triển khai ở Địa Trung Hải. Mỗi tàu mang theo hàng chục tiêm kích, máy bay cảnh báo sớm và trực thăng săn ngầm, hình thành năng lực không kích cường độ cao kéo dài.
Xét về lý thuyết, Mỹ vượt trội Iran về công nghệ, hỏa lực và hệ thống phòng thủ nhiều tầng. Tuy nhiên, Tehran vẫn thể hiện sự tự tin trước sự hiện diện của các “pháo đài nổi”. Trong nhiều năm, Iran tập trung phát triển năng lực răn đe bất đối xứng, nổi bật là tên lửa đạn đạo chống hạm (ASBM) – loại vũ khí nhằm vào các mục tiêu cỡ lớn trên biển.
Đặc điểm địa lý của Vịnh Ba Tư và vùng ven bờ Iran với không gian hẹp, khoảng cách tác chiến ngắn và mật độ giao thông dày đặc có thể làm giảm một phần lợi thế của Hải quân Mỹ. Tehran tuyên bố nếu xung đột xảy ra, các tàu sân bay trị giá hàng chục tỷ USD có thể bị vô hiệu hóa bởi đòn tấn công tên lửa chính xác.
Mối đe dọa đáng chú ý khác đến từ dưới mặt nước. Dù không thể so sánh với hạm đội tàu ngầm hạt nhân Mỹ về quy mô và công nghệ, Iran ưu tiên phát triển tàu ngầm diesel-điện cỡ nhỏ phục vụ tác chiến ven bờ. Tàu ngầm lớp Fateh, đưa vào biên chế từ năm 2019, được xem là một trong những nền tảng quan trọng của chiến lược này.
Trong môi trường nước nông và địa hình đáy biển phức tạp, tàu ngầm diesel-điện có thể vận hành rất yên tĩnh, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn so với ngoài đại dương rộng lớn. Thực tế cho thấy các tàu ngầm loại nhỏ không chỉ là mối đe dọa trên lý thuyết.
Năm 2006, tàu ngầm lớp Song của Trung Quốc từng tiếp cận trong tầm bắn ngư lôi của USS Kitty Hawk mà không bị phát hiện kịp thời. Trước đó, năm 2005, trong một cuộc tập trận với Hải quân Mỹ, tàu ngầm Thụy Điển HSwMS Gotland đã “đánh chìm giả định” USS Ronald Reagan. Nhờ hệ thống động cơ đẩy độc lập với không khí (AIP), Gotland có thể lặn dài ngày mà không cần nổi lên, giảm tiếng ồn và tăng khả năng ẩn mình.
Sau sự kiện này, Hải quân Mỹ đã thuê Gotland trong hai năm để nghiên cứu cách một tàu ngầm nhỏ có thể xuyên qua vòng bảo vệ của nhóm tác chiến tàu sân bay. Điều đó cho thấy thách thức thực tế mà các lực lượng hải quân lớn phải đối mặt trước chiến thuật bất đối xứng.
Tàu sân bay được thiết kế để kiểm soát đại dương rộng, nơi hệ thống phòng thủ chống ngầm phát huy tối đa hiệu quả. Tuy nhiên, khi tiến sát bờ nhằm hỗ trợ không kích, chúng buộc phải hoạt động trong không gian hạn chế hơn – môi trường thuận lợi cho các chiến thuật phi đối xứng.
Trong kịch bản Iran phối hợp tên lửa chống hạm, UAV bầy đàn và đòn tập kích bí mật từ tàu ngầm, nhóm tác chiến tàu sân bay có thể chịu áp lực đa hướng cùng lúc. Chỉ một sai sót trong chuỗi phòng thủ nhiều tầng cũng có thể dẫn tới hệ quả chiến lược và tác động tâm lý sâu rộng.
Phía Mỹ đã tăng cường năng lực chống ngầm sau những bài học trước đây, triển khai trực thăng săn ngầm, máy bay không người lái và các hệ thống cảm biến hiện đại, đồng thời tích hợp trí tuệ nhân tạo để nâng cao khả năng phát hiện mục tiêu. Dù vậy, trong xung đột bất đối xứng, đối thủ không cần ưu thế toàn diện mà chỉ cần một cơ hội đủ thuận lợi.
Iran không sở hữu số lượng lớn tàu ngầm lớp Fateh, song chiến lược của họ dựa vào yếu tố bất ngờ và lợi thế địa lý hơn là quy mô. Trong môi trường ven bờ phức tạp, ngay cả những tàu sân bay mạnh nhất thế giới cũng không hoàn toàn tránh khỏi rủi ro.