Tin tứcADR là các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế như thương lượng, hòa giải và trọng tài, không thông qua Tòa án. Các chuyên gia cho rằng, vận dụng hiệu quả phương thức này sẽ trở thành công cụ đắc lực giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, bảo mật thông tin và bảo vệ mối quan hệ với đối tác kinh doanh.
Tranh chấp thương mại hiện nay đang tăng về số lượng, phức tạp, đa ngành nghề và có nhiều yếu tố nước ngoài… đòi hỏi các cơ chế giải quyết tranh chấp tại Việt Nam phải có tính hiệu quả, linh hoạt và khả năng thích ứng cao. Bà Lê Thị Thanh Tâm, giám đốc công ty HotaNuts chia sẻ, “Công ty hoạt động trong ngành hạt điều nó riêng, ngành nông sản nói chung thì vi phạm về hợp đồng diễn ra rất nhiều, cũng có tranh chấp về chất lượng hàng hóa, do biến động về giá cả ảnh hưởng đến việc giao hàng, nhiệm vụ thanh toán của các bên… có những vụ doanh nghiệp đưa ra Trung tâm trọng tài để giải quyết và 90% doanh nghiệp lựa chọn phương thức thương lượng và hòa giải”.
Nhìn nhận từ thực tế, ông Trần Việt Anh, Phó chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp TPHCM cho rằng, “Điều đầu tiên hiện nay, doanh nghiệp cần trao dồi kiến thức, phải tự trang bị cho mình kiến thức cơ bản về pháp luật để chủ động kể cả khi tranh chấp. Chúng ta đang sống trong một thế giới mà khi bán hàng từ Việt Nam qua Mỹ chỉ cần một cái click chuột và mua hàng cũng rất nhanh, nhưng cũng có thể mất trắng trong một email nào đó. Nếu không tiếp cận nhiều hơn những kiến thức về rủi ro pháp lý, doanh nghiệp sẽ mất nhiều thời gian để xử lý các vấn đề tranh chấp, ngọn lửa doanh nhân cũng bị giảm”.
Theo PGS-TS Phạm Duy Nghĩa, phó chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), hòa giải cũng như trọng tài không chỉ là một kênh để giải quyết tranh chấp mà nó cũng là một dịch vụ. Dịch vụ này ngày càng hấp dẫn nhất là tại Trung tâm trọng tài quốc tế trên thế giới đến Việt Nam. Do vậy, các luật sư Việt Nam phải nhìn nhận như đây là một hình thức dịch vụ và phải có cách tổ chức phù hợp, để dịch vụ của mình đáp ứng tốt mong đợi của cộng đồng doanh nghiệp”.
Cho nên, hiểu và vận dụng hiệu quả các phương thức ADR đang trở thành một kỹ năng thiết yếu của nghề luật sư, giúp hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết tranh chấp linh hoạt và phù hợp thực tiễn. Và để áp dụng ADR hiệu quả, doanh nghiệp cần đưa điều khoản giải quyết tranh chấp, chọn hòa giải hoặc trọng tài, vào ngay trong hợp đồng thương mại. Luật sư Ngô Quỳnh Anh, Luật sư điều hành công ty Luật ATM cho biết thêm, “Quan điểm của chúng tôi khi tư vấn cho khách hàng, là việc lựa chọn Luật để áp dụng vô cùng quan trọng. Bởi khi doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam đầu tư thì nguyên tắc là phải áp dụng Luật Việt Nam. Tuy nhiên, cũng có trường hợp doanh nghiệp lại muốn chọn đơn vị thứ ba trung lập như Singapore. Nhưng cả doanh nghiệp và luật sư đều không thấu đáo về Luật này, dẫn đến tỷ lệ thắng kiện thấp và mất thêm nhiều chi phí”.
Xu hướng doanh nghiệp chọn các phương thức ADR ngày càng tăng nhờ ưu điểm bảo mật, nhanh chóng và tối ưu chi phí. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn còn băn khoăn về khả năng thi hành phán quyết, mức độ tiếp cận của doanh nghiệp nhỏ và vừa, yêu cầu về minh bạch thủ tục và năng lực của đội ngũ trọng tài viên... PGS-TS Phạm Duy Nghĩa, phó chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) cho biết, “Năm nay, đơn vị đã sửa đổi và cập nhật Quy tắc Tố tụng Trọng tài 2026 tiệm cận hơn với chuẩn mực quốc tế và đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế. Cùng với đó, VIAC cũng sẽ công bố về thay đổi quản trị, để khi doanh nghiệp Việt Nam muốn tìm một cơ chế giải quyết tranh chấp kín đáo, êm thấm, nói nhỏ nhẹ với nhau là có thể đưa ra giải pháp, không công khai, ầm ỉ như ở tòa… thì đó chính là trọng tài – một trong những phương thức của ADR”.
Trong các phương thức ADR, trọng tài quốc tế là phương thức được ưa chuộng nhất hiện nay. Bởi trọng tài quốc tế đưa tới một phán quyết có tính ràng buộc mà thông thường nội dung của phán quyết không bị xem xét lại bởi Tòa án quốc gia và có thể được thi hành ở cả phạm vi quốc gia và quốc tế, bằng các văn kiện như Công ước New York.
