Tin tứcThay vì tập trung vào nhóm người trưởng thành đang hút thuốc, chính sách “Thế hệ không thuốc lá” (TFG) được thiết kế theo hướng ngăn ngừa nguy cơ nghiện nicotine ngay từ đầu đối với các thế hệ tương lai.
Theo bà Phạm Thị Xuân Thu, cán bộ truyền thông của Tổ chức Y tế cộng đồng toàn cầu Vital Strategies, đây là chính sách phòng ngừa dài hạn, được xây dựng dựa trên nguyên tắc bảo vệ trẻ em trước khi hành vi hút thuốc hình thành. Mục tiêu của chính sách là từng bước hạn chế khả năng tiếp cận các sản phẩm thuốc lá, đồng thời thay đổi nhận thức xã hội về việc hút thuốc trong dài hạn.
Trong đó, trẻ em và thanh thiếu niên được xem là nhóm cần ưu tiên bảo vệ. Theo các chuyên gia, đây là nhóm dễ bị tác động bởi nicotine hơn do não bộ, đặc biệt là vùng vỏ não trước trán, vẫn tiếp tục phát triển đến khoảng 25 tuổi. Trong khi đó, ngành công nghiệp thuốc lá đang ngày càng nhắm tới giới trẻ thông qua quảng cáo, mạng xã hội và thiết kế bao bì sản phẩm.
Bà Phạm Thị Xuân Thu dẫn chứng mô hình do Chính phủ New Zealand triển khai năm 2021 cho thấy, nếu được thực thi hiệu quả, tỷ lệ hút thuốc có thể giảm một nửa trong vòng 15 năm.
Tại Vương quốc Anh, các nghiên cứu dự báo tỷ lệ hút thuốc ở nhóm từ 14-30 tuổi có thể giảm từ khoảng 13% năm 2023 xuống gần bằng 0 vào năm 2050. Đối với nhóm từ 18 tuổi trở lên, tỷ lệ này được dự báo giảm từ 12,7% năm 2023 xuống còn khoảng 1,5% vào năm 2056.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đây là chính sách cần nhiều năm mới tạo ra tác động rõ rệt đối với sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, trong giai đoạn chuyển tiếp, việc duy trì các biện pháp kiểm soát thuốc lá theo khuyến nghị của WHO vẫn đóng vai trò ưu tiên.
Hiện nhiều quốc gia đang kết hợp TFG với các chính sách đã được chứng minh hiệu quả như tăng thuế thuốc lá, xây dựng môi trường không khói thuốc, cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh cũng như hỗ trợ cai thuốc lá.
Tháng 4/2026, Vương quốc Anh đã chính thức thông qua chính sách “Thế hệ không khói thuốc”, theo đó cấm bán các sản phẩm thuốc lá cho bất kỳ ai sinh sau ngày 1/1/2009. Chính phủ Anh ước tính chính sách này có thể giúp giảm khoảng 1,7 triệu người hút thuốc vào năm 2075, ngăn ngừa 115.000 ca mắc bệnh nghiêm trọng như đột quỵ, bệnh tim và ung thư phổi, đồng thời tiết kiệm hàng tỷ bảng Anh chi phí y tế và chăm sóc sức khỏe.
Dù được đánh giá là hướng đi dài hạn đầy tiềm năng, nhiều nghiên cứu cho thấy TFG khó đạt hiệu quả tối đa nếu được triển khai đơn lẻ.
Theo các chuyên gia y tế, có thể mất nhiều năm mới nhìn thấy tác động rõ rệt của chính sách này đối với sức khỏe cộng đồng. Trong khoảng thời gian đó, các biện pháp kiểm soát thuốc lá mà WHO khuyến nghị vẫn giữ vai trò then chốt.
Các chuyên gia nhận định TFG chỉ phát huy hiệu quả mạnh khi đi kèm hệ thống chính sách kiểm soát thuốc lá toàn diện như tăng thuế thuốc lá, mở rộng môi trường không khói thuốc, cấm quảng cáo và khuyến mại thuốc lá, hỗ trợ cai nghiện và siết quản lý hoạt động bán hàng trực tuyến.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Tobacco Control cho thấy nếu chỉ áp dụng riêng TFG, New Zealand sẽ mất nhiều thập kỷ mới đạt được những lợi ích sức khỏe rõ rệt. Chính sách này chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ cùng các biện pháp khác trong chiến lược kiểm soát thuốc lá quốc gia.
Tương tự, nghiên cứu mô hình tại Singapore cho thấy nếu chỉ áp dụng TFG riêng lẻ, nước này có thể mất tới 39 năm để đưa tỷ lệ hút thuốc xuống dưới 5%. Trong khi đó, nếu kết hợp thêm các biện pháp như giảm hàm lượng nicotine và cấm thuốc lá có hương vị, thời gian đạt mục tiêu có thể rút ngắn xuống còn khoảng một thập kỷ.
Theo các chuyên gia, những kinh nghiệm từ các quốc gia trên cho thấy giá trị lớn nhất của TFG không chỉ nằm ở tính biểu tượng, mà ở khả năng tạo dựng một môi trường xã hội mới, nơi việc hút thuốc không còn được xem là hành vi bình thường đối với thế hệ trẻ.
Đây được xem là chính sách mang tính dài hạn nên khó tạo ra thay đổi ngay lập tức chỉ sau vài năm. Tuy nhiên, nếu được triển khai nghiêm túc cùng các biện pháp kiểm soát thuốc lá mạnh mẽ khác, TFG có thể góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng theo hướng bền vững hơn.