Tin tứcTheo Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Huyền từ Bệnh viện Phổi Trung ương, lao tiềm ẩn đang trở thành thách thức lớn đối với công tác phòng chống bệnh. Đây là tình trạng vi khuẩn lao tồn tại trong cơ thể nhưng chưa gây ra các triệu chứng lâm sàng và chưa lây bệnh cho người khác. Khi sức đề kháng suy giảm, loại vi khuẩn này có thể tái hoạt động và phát triển thành bệnh lao bất cứ lúc nào.
Bác sĩ Huyền giải thích rằng lao tiềm ẩn là một trạng thái đáp ứng miễn dịch liên tục của cơ thể với kháng nguyên vi khuẩn lao. Ở giai đoạn này, hệ miễn dịch vẫn kiểm soát được vi khuẩn, khiến chúng không thể sinh trưởng hay gây hại cho sức khỏe. Do đó, người nhiễm lao tiềm ẩn hoàn toàn không có biểu hiện bệnh và không phải là nguồn lây nhiễm trong cộng đồng.
Tuy nhiên, nguy cơ đáng lo ngại nhất chính là khả năng tái hoạt động của vi khuẩn khi hệ miễn dịch suy yếu. Lúc này, vi khuẩn lao sẽ phát triển mạnh, chuyển từ thể tiềm ẩn sang thể hoạt động và bắt đầu lây lan ra xã hội. Cơ chế lây truyền chủ yếu thông qua các hạt khí dung phát tán trong không khí khi bệnh nhân lao phổi nói chuyện, ho hoặc hắt hơi.
Những hạt chứa vi khuẩn này có khả năng tồn tại trong không khí nhiều giờ, đặc biệt là trong môi trường kín. Khi người khác hít phải, vi khuẩn sẽ đi sâu vào phế nang và gây nhiễm lao. Bác sĩ Huyền cho biết khoảng 90% trường hợp có hệ miễn dịch đủ mạnh để ức chế vi khuẩn, trong khi 5-10% còn lại sẽ phát triển thành bệnh lao.
Thống kê cho thấy khoảng 30% số người phơi nhiễm với vi khuẩn lao sẽ bị nhiễm lao. Trong nhóm người nhiễm này, có 5% phát triển thành bệnh trong 1-2 năm đầu và 5-10% phát triển bệnh sau nhiều năm. Mặc dù 90% trường hợp không phát triển thành bệnh, nhưng với số lượng người nhiễm lớn, đây vẫn là nguồn nguy cơ tiềm tàng cho cộng đồng.
Khả năng tiến triển từ lao tiềm ẩn thành bệnh phụ thuộc rất nhiều vào tình trạng sức khỏe của từng cá nhân. Các nhóm có nguy cơ cao bao gồm người nhiễm HIV, người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, suy thận hoặc người dùng thuốc ức chế miễn dịch. Ngoài ra, những người thường xuyên tiếp xúc gần với bệnh nhân lao cũng đối mặt với nguy cơ phát triển bệnh cao hơn.
Chương trình Chống lao Quốc gia hiện đang đẩy mạnh tầm soát và phát hiện sớm các trường hợp lao, lao tiềm ẩn và lao kháng thuốc. Tuy nhiên, nhận thức của người dân về căn bệnh này vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều trường hợp có triệu chứng nghi ngờ nhưng lại tự ý điều trị như bệnh hô hấp thông thường, dẫn đến việc bỏ sót bệnh và làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
Bên cạnh đó, tâm lý e ngại bị xã hội kỳ thị cũng khiến nhiều người bệnh trì hoãn việc tiếp cận y tế và điều trị. Điều này không chỉ khiến tình trạng bệnh trở nên nặng hơn mà còn kéo dài thời gian tồn tại của nguồn lây trong xã hội. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ là yếu tố then chốt để chữa khỏi hoàn toàn bệnh lao.
Quá trình điều trị lao thường kéo dài, thuốc có thể gây mệt mỏi và ảnh hưởng đến sinh hoạt cũng như kinh tế của bệnh nhân. Một số người bệnh đã bỏ dở điều trị giữa chừng, dẫn đến giảm hiệu quả và gia tăng nguy cơ lao kháng thuốc. Các chuyên gia nhấn mạnh việc tuân thủ điều trị đóng vai trò quyết định trong việc cứu sống người bệnh và kiểm soát dịch.
Để chẩn đoán lao tiềm ẩn, bác sĩ cần dựa vào xét nghiệm Mantoux hoặc IGRA dương tính, đồng thời loại trừ bệnh lao hoạt động. Việc loại trừ này được thực hiện qua khám lâm sàng, chụp X-quang phổi và xét nghiệm đờm. Bác sĩ Huyền lưu ý chỉ điều trị lao tiềm ẩn khi hội đủ các yếu tố chẩn đoán để tránh tình trạng điều trị không đầy đủ dẫn tới kháng thuốc.
Điều trị lao tiềm ẩn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi có thể ngăn ngừa tới 90% nguy cơ tiến triển thành bệnh lao hoạt động. Việc chủ động truy vết và điều trị kịp thời không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn giảm nhanh nguồn lây trong cộng đồng. Đây là một phần quan trọng trong chiến lược kiểm soát bệnh lao một cách bền vững.
Để kiểm soát hiệu quả, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như tăng cường sàng lọc nhóm nguy cơ cao và mở rộng tiếp cận xét nghiệm. Việc áp dụng các công cụ mới, thuốc mới và vaccine cũng được xem là hướng đi quan trọng trong tương lai. Những nỗ lực này hướng tới mục tiêu giảm dần gánh nặng bệnh lao đối với xã hội và hệ thống y tế.
Công tác khám phát hiện bệnh nhân lao cần được triển khai chủ động tại cộng đồng và thực hiện luân phiên giữa các địa phương. Các hoạt động sàng lọc có thể lồng ghép vào chương trình phòng chống bệnh không lây nhiễm tại cơ sở. Đặc biệt, cần chú trọng tầm soát cho đối tượng công nhân và người lao động tại các khu công nghiệp trên toàn quốc.
Mỗi người dân cần chủ động trang bị kiến thức để bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình trước nguy cơ lây nhiễm. Việc hiểu rõ về bệnh lao và các biện pháp phòng ngừa sẽ góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn sự lây lan của bệnh ra cộng đồng. Sự chủ động của mỗi cá nhân là yếu tố thiết yếu để đẩy lùi gánh nặng bệnh tật.
