Tin tứcBộ Tư pháp vừa công bố Hồ sơ thẩm định chính sách của Dự án Luật Luật sư (sửa đổi). Theo Tờ trình gửi cơ quan thẩm định, lần sửa đổi này tập trung vào ba nhóm chính sách lớn liên quan đến hoạt động nghề nghiệp và quản lý nghề luật sư.
Một trong các nội dung chính là sửa đổi những quy định nhằm nâng cao chất lượng luật sư. Theo phương án soạn thảo, dự kiến điều chỉnh quy trình trở thành luật sư từ bước gia nhập Đoàn Luật sư, thời gian tập sự, tổ chức kỳ thi quốc gia (kỳ thi để cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư) nhằm tinh giản tối đa các bước, thủ tục hiện hành. Người có nguyện vọng tập sự hành nghề sẽ đăng ký gia nhập Đoàn Luật sư với tư cách là luật sư tập sự, do Đoàn quản lý ngay từ đầu, thay vì quy định như hiện nay là gia nhập Đoàn sau khi được cấp Chứng chỉ hành nghề.
Đồng thời, dự thảo đề xuất sửa đổi quyền và nghĩa vụ của luật sư tập sự để họ có thêm cơ hội thực hành nghề trong thực tế, gồm được tham gia trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng, tham gia tố tụng tại Tòa án cấp khu vực hoặc tham gia vụ án hình sự có khung hình phạt đến 7 năm tù, cùng các dịch vụ pháp lý khác theo phân công của luật sư hướng dẫn và khi được khách hàng đồng ý.
Đáng chú ý, cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất bãi bỏ quy định miễn đào tạo nghề luật sư hiện hành; thay vào đó rà soát và quy định rõ các đối tượng trước đây được miễn đào tạo nghề phải tham dự khóa đào tạo nghề luật sư trong 06 tháng (tối thiểu), thời gian này được rút từ 12 tháng xuống 06 tháng so với các đối tượng khác, nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất chính sách trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp.
Người được giảm thời gian đào tạo phải có thời gian giữ ngạch, bậc hoặc chức danh từ đủ 05 năm trở lên và có thể được xem xét miễn, giảm thời gian tập sự; đồng thời có thể được miễn tham dự kỳ thi luật sư để cấp Chứng chỉ hành nghề. Khóa đào tạo 06 tháng sẽ tập trung vào nhận thức chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng chuyên môn đặc thù của luật sư; mở rộng đối tượng được giảm thời gian đào tạo sang chấp hành viên, thanh tra viên, kiểm tra viên trong lĩnh vực pháp luật; đồng thời tiến hành rà soát các đối tượng đang được miễn, giảm thời gian tập sự để bảo đảm tính nhất quán trong chính sách bổ trợ tư pháp.
Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, quy định chế định "luật sư tập sự" và việc đăng ký gia nhập Đoàn Luật sư ngay từ đầu sẽ giúp quản lý chặt chẽ hơn thời gian tập sự, tạo điều kiện để luật sư tập sự cọ xát thực tế nghề nghiệp, nhận thức đầy đủ hơn về vai trò và đạo đức nghề nghiệp, đồng thời rèn luyện kỹ năng, ứng xử nghề nghiệp qua quá trình tập sự.
Về vấn đề miễn đào tạo nghề, miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư, Bộ Tư pháp nêu quan điểm quy định tại Điều 13 và Điều 16 của Luật hiện hành còn có phần đơn giản, chưa phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ pháp lý. Mặc dù những người từng là thẩm phán, kiểm sát viên... có kinh nghiệm và kiến thức pháp luật chuyên môn, nhưng kỹ năng hành nghề luật sư, trách nhiệm nghề nghiệp, đạo đức ứng xử và bản lĩnh chính trị của luật sư có những đặc thù riêng cần được xem xét.
Nêu ý kiến về đề xuất của Bộ Tư pháp, một số cơ quan, đơn vị như Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị, Bộ Quốc phòng, UBND tỉnh Tây Ninh, Sở Tư pháp TP Cần Thơ… đề nghị giữ nguyên quy định về miễn đào tạo nghề luật sư. Đồng thời các cơ quan này đề nghị bổ sung nhóm người đã từng là trợ giúp viên pháp lý và cán bộ, công chức ngành tư pháp (thực hiện công tác quản lý nhà nước liên quan đến pháp luật, có thời gian công tác từ đủ 05 năm trở lên) được giảm hoặc miễn thời gian tập sự hành nghề luật sư.
Trong khi đó, Đoàn Luật sư TPHCM, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh và Sở Tư pháp TPHCM đề xuất cần phân loại theo đối tượng để có quy định phù hợp với từng nhóm người chuyển sang hành nghề luật sư.
Có ý kiến cho rằng chỉ có thẩm phán, kiểm sát viên, giáo sư và phó giáo sư ngành luật, tiến sĩ luật mới xứng đáng được miễn đào tạo nghề luật sư và miễn thời gian tập sự; các chức danh khác vẫn phải qua đào tạo nghề và tập sự.
Đối với thẩm phán và kiểm sát viên để được miễn đào tạo nghề, cần có thêm điều kiện cụ thể như sau để tránh lạm dụng quy chế miễn trừ:
(i) đã có thời gian công tác liên tục ít nhất 5 năm tại vị trí thẩm phán hoặc kiểm sát viên (tương đương một nhiệm kỳ);
(ii) thời gian tính từ khi nghỉ làm thẩm phán, kiểm sát viên đến khi gia nhập Đoàn luật sư phải ít nhất 02 năm, nhằm hạn chế lợi dụng các mối quan hệ khi còn đương chức.
Thực tế cho thấy, đối với các chức danh khác ngoài nhóm nêu trên, đề xuất là họ phải trải qua đào tạo nghề luật sư và thời gian tập sự hành nghề luật sư; không đặt cơ chế miễn, giảm thời gian đào tạo hay thời gian tập sự.
Trong khi đó, Đoàn Luật sư TP Hà Nội đề nghị bỏ quy định miễn đào tạo đối với mọi đối tượng nhằm chuẩn hóa chất lượng đầu vào như quan điểm của Bộ Tư pháp trong hồ sơ chính sách.
Liên quan đến vấn đề luật sư tập sự, UBND tỉnh Tây Ninh, Đoàn Luật sư tỉnh Bắc Ninh, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh và Đoàn ĐBQH TPHCM đề nghị xem xét bổ sung quy định rõ phạm vi hành nghề của luật sư tập sự theo hướng cho phép họ thực hiện trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng và được tham gia tố tụng tại Tòa án cấp khu vực hoặc tham gia các vụ án hình sự có khung hình phạt đến 15 năm tù (trong khi Bộ Tư pháp đề xuất giới hạn là "đến 7 năm tù"), tất cả dưới sự giám sát chặt chẽ của luật sư hướng dẫn.
Ngoài ra, các ý kiến góp ý nhấn mạnh rằng với hoạt động tham gia tố tụng của luật sư tập sự cần có quy định cụ thể, đồng bộ và thống nhất với Bộ luật Tố tụng nhằm bảo đảm quyền lợi của khách hàng và tránh phát sinh vướng mắc pháp lý trong quá trình tố tụng.
Giảng viên luật làm luật sư: Hợp lý không?
Một trong những điểm mới trong định hướng chính sách sửa Luật Luật sư do Bộ Tư pháp đề xuất là cho phép viên chức giảng dạy tại các cơ sở đào tạo pháp luật được hành nghề luật sư nếu đáp ứng một số điều kiện nhất định, như không ảnh hưởng tới công việc giảng dạy, sắp xếp thời gian hợp lý và không phải là người đứng đầu cơ sở đào tạo.
Nêu quan điểm, Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Nội vụ và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (hiện nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đều cho rằng phần các giải pháp thực hiện trong hồ sơ chính sách chưa làm rõ điều kiện bổ sung cho phép viên chức hành nghề luật sư. Do đó cần phải đánh giá kỹ lưỡng về tiêu chuẩn, phạm vi hoạt động và cơ chế quản lý trước khi quy định.
Sở Tư pháp TPHCM cho rằng việc cho phép viên chức giảng dạy tại cơ sở đào tạo pháp luật hành nghề luật sư chưa thực sự phù hợp. Viên chức làm việc theo chế độ hợp đồng tại đơn vị sự nghiệp công lập, chịu quản lý hành chính của đơn vị sử dụng và cơ quan chủ quản, đồng thời phải tuân thủ các nghĩa vụ, kỷ luật theo pháp luật về viên chức.
Ngược lại, luật sư hành nghề độc lập cung cấp dịch vụ pháp lý theo hợp đồng với khách hàng, tự chịu trách nhiệm nghề nghiệp và phải bảo đảm tính độc lập, trung thực. Hai vị thế pháp lý này có khác biệt căn bản về cơ chế quản lý, trách nhiệm và tính độc lập, do đó cần thận trọng khi quy định mở rộng.
Do đó, nếu mở rộng đối tượng viên chức được phép hành nghề luật sư thì cần cân nhắc kỹ, đánh giá đầy đủ nguy cơ xung đột nghĩa vụ và bảo đảm không làm suy giảm nguyên tắc độc lập của nghề luật sư.
Phản hồi lại ý kiến của Sở Tư pháp TPHCM, Bộ Tư pháp cho rằng cần giữ quan điểm trong hồ sơ chính sách để thể chế hóa tinh thần của Nghị quyết số 66. Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn thi hành sẽ quy định cụ thể về tiêu chuẩn, quyền và nghĩa vụ, phạm vi hành nghề và cơ chế quản lý đối với cả luật sư và viên chức khi hành nghề.